Oceny sanitarnej wody oraz doboru urządzeń do jej uzdatniania można dokonać wyłącznie na podstawie wyników badań wykonanych w najbliższej terenowej stacji sanitarno-epidemiologicznej oraz wywiadu przeprowadzonego z użytkownikiem.

 

Pierwszy krok -badania wody

 

Zdarza się, że doświadczona fir­ma sprzedająca urządzenia do pod­czyszczania, czyli uzdatniania wody, może poprawnie scharakteryzować wodę wyłącznie na podstawie opisu lokalizacji studni. Jest to możliwe dzięki pewnym prawidłowościom w przestrzennym występowaniu za­nieczyszczeń i cechom użytkowym wody.

 

Lepiej jednak mieć pewność, dla­tego pierwszym krokiem powinno być zlecenie badań fizyko-chemicznych i bakteriologicznych wody. Koszt ta­kich badań wynosi około 100 zł.

 

Opierając się na wynikach badań wody z ujęcia u naszego Czytelnika wykonanych przez Wojewódzką Sta­cję Sanitarno-Epidemiologiczną w Warszawie prezentujemy technologię i urządzenia potrzebne dla uzyskania wody o jakości spełniającej wymogi rozporządzenia MZiOS z dnia 4 ma­ja 1990 r. (Dz. U. nr 35, poz. 205).

 

Drugi krok – opis sytuacji

 

W opisywanym wypadku woda pochodzi z własnego ujęcia – studni wierconej głębokości 35 m i poziomie zwierciadła około 15 m poniżej poziomu terenu. Ujęcie to ma zaspo­kajać potrzeby bytowo-gospodarcze czworga mieszkańców domu jednoro­dzinnego. Przyjęto chwilowy rozbiór maksymalny – 1,6 m3/h. W pobliżu ujęcia wody nie ma widocznych źró­deł zanieczyszczeń – dołów kloacznych, wylewisk odpadów, obiektów hodowli zwierzęcej, składowisk ma­teriałów chemicznych, nawozów czy paliw. Jednak według użytkownika woda ma okresowo silny, specyficz­ny zapach chemikaliów i zmienioną barwę.

 

Standardowe badania wody zle­cone Wojewódzkiej Stacji Sanitar­no-Epidemiologicznej w Warszawie potwierdziły zmianę barwy i niena­turalny zapach, nie spełniający wy­mogów rozporządzenia. Ponadto ba­dania wykazały przekroczone stężenie żelaza – 0,65 mg/l (najwyższe dopusz­czalne stężenie wynosi 0,5 mg/l Fe) oraz manganu – 0,80 mg/l (dopusz­czalne – 0,10 mg/l Mn). Pozostałe wskaźniki fizyko-chemiczne wody nie odbiegały od normy.

 

Twardość wody wyniosła 212 mg/l CaC03 (dopuszczalna granica 500 mg/l) i badana woda została zakwalifikowa­na do wód średniotwardych.

 

Na odwrocie standardowego for­mularza wyników badań wody znaj­dują się wyniki pomiaru zanieczysz­czeń bakteriologicznych. W wodzie poddanej badaniu stwierdzono:

-    liczbę bakterii grupy coli w 100 ml wody – 12 (dopuszczalna liczba 10),

-   liczbę kolonii bakterii na agarze spo­żywczym po 24 godzinach w tem­peraturze 37°C w 1 ml wody – 240 (dopuszczalna liczba 100).

 

Trzeci krok – ocena sanitarna i użytkowa wody

 

Wyniki badań wody wykazały, że wymaga ona odżelazienia i odmanganienia do wartości zgodnej z wymo­gami dla wody pitnej oraz usunięcia specyficznego zapachu. Wskazana była też zmiana barwy.

 

Twardość wody w zasadzie nie wymagała poprawy, ale ze względu na ochronę urządzeń grzewczych i rur ciepłej wody użytkowej wskaza­ne byłoby jej zmiękczenie lub przy­najmniej zmniejszenie cech kamieniotwórczych.

 

Wyniki badań bakteriologicznych świadczyły o skażeniu ujęcia wody lub o rozwoju mikroorganizmów we­wnątrz instalacji. W tym wypadku zalecane są zazwyczaj powtórne ba­dania bakteriologiczne wody.

 

Jeśli woda pobierana jest ze studni wybór technologii jej uzdatniania i od­powiednich urządzeń może nastąpić dopiero wtedy, gdy ujęcie jest eksplo­atowane przy normalnym obciążeniu co najmniej kilka miesięcy, a skład fi­zyko-chemiczny wody jest ustabilizo­wany. Należy pamiętać, że uruchomie­nie pompy głębinowej nawet po kilkudniowym przestoju może powo­dować zrywanie się osadów, w wyni­ku czego woda może mieć zmienioną barwę, podwyższoną zawartość żela­za i dużą mętność. W zatrzymanym strumieniu wody szybciej rozmnażają się mikroorganizmy.

 

Czwarty krok – wybór procesów technologicznych

 

Parametry sanitarne i użytkowe wody surowej są ustabilizowane cza­sowo. Próby przepompowywania studni i przepłukiwania instalacji od studni do punktu czerpalnego nie przyniosły poprawy jakości wody. Zanieczyszczenia wody nie mają więc charakteru przejściowego.

 

Trzeba jednak pamiętać, że w no­wych instalacjach może się utrzymy­wać przez jakiś czas specyficzny za­pach i smak wody pochodzący od uszczelnień na złączach czy brudne­go wnętrza zbiornika hydroforowego.

 

Dla jednoczesnego usunięcia żela­za i manganu może być stosowany proces:

  • katalityczny, w którym utlenio­ne żelazo i mangan ulegają filtracji;
  • wymiany jonowej, w której jony żelaza i manganu wymieniane są na obojętne dla zdrowia jony sodowe.

 

W celu usunięcia zapachu zasto­sowano absorpcję na węglu aktyw­nym.

 

Gdy woda jest średnio twarda, zmniejszenie jej cech kamieniotwór- czych i ochronę instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody można uzy­skać instalując na przykład skaletron.

 

Dla wyeliminowania zanieczysz­czeń bakteryjnych można zastosować przepływową dezynfekcję przez na­świetlanie promieniami UV 254 nm.

 

W celu uzdatnienia wody należy przeprowadzić kilka cząstkowych procesów:

  • napowietrzanie prowadzące do utlenienia żelaza i manganu,
  • filtrację (zatrzymywanie) żelaza i manganu,
  • absorpcję na węglu aktywnym,
  • bezreagentowe zmniejszanie cech kamieniotwórczych,
  • dezynfekcję końcową.

Jak widać – nie ma jednego „super- procesu” ani urządzenia do uzdatnie­nia wody.

 

Piąty krok – dobór podstawowych urządzeń

 

Efekt końcowy uzdatniania wody zależny jest od efektywności proce­sów cząstkowych. Bogata oferta po­zwala na samodzielny dobór urzą­dzeń. Lepiej jednak zlecić to fachowej firmie. Dobór urządzeń dokonywany przez fachowca zobowiązuje go do przyjęcia odpowiedzialności za ca­łość procesu uzdatniania. Ze względu na konieczność usu­nięcia zapachu i zalecenie zmiany barwy zastosowano urządzenie Funam F-200 z aeratorem. Napowie­trzanie, będące częścią procesu ze złożem katalitycznym Defeman, do­datkowo ułatwiło obniżenie barwy i usunięcie zapachu. Proces oparty na wymianie jonowej nie dawał moż­liwości napowietrzania wody, a poza tym wiązał się z wprowadzaniem do wody jonów sodowych.

 

Wysokie walory smakowe wody przywrócono stosując urządzenie Ametek na złożu z węgla aktywnego dużej objętości.

 

Zmniejszenie cech kamieniotwór­czych wody uzyskano w urządzeniu Scaletron.

 

Czystość mikrobiologiczną wody niezależnie od czystości wody surowej z ujęcia i ewentualnego rozwoju mi­kroorganizmów w urządzeniach fil­trujących można uzyskać przepro­wadzając dezynfekcję wody pro­mieniami UV w urządzeniu Katadyn LR-40A-ST.

 

Tylko pełna konfiguracja poda­nych urządzeń zapewnia użytkowni­kowi z jednej strony luksus pozyski­wania bezpośrednio z kranu wody o walorach wody stołowej, z drugiej – skutecznie chroni instalację we­wnętrzną w budynku, głównie piec gazowy i zasobnik ciepłej wody.

 

Schemat technologiczny urządzeń

 

Woda jest napowietrzana w aeratorze montowanym na króćcu mię­dzy pompą a zbiornikiem hydrofo­rowym, który dodatkowo pełni funkcję zbiornika kontaktowego. Tlen z powietrza wstępnie utlenia żelazo i mangan oraz związki orga­niczne odpowiadające za zmianę barwy i zapach. Następne utlenianie zachodzi już na ziarnach złoża kata­litycznego Defeman. W wierzchnich warstwach złożS wytrącają się czą­steczki utlenionego żelaza trójwar­tościowego, zaś w głębi złoża cztero- wartościowego manganu. Tak wy­trącone cząsteczki Fe i Mn są nieroz­puszczalne w wodzie. Podczas okre­sowego płukania złoża są wypłuki­wane i zrzucane do kanalizacji.

 

Woda, pozbawiona nadmiaru że­laza i manganu, kierowana jest do filtra absorpcyjnego z granulowa­nym węglem aktywnym, gdzie nastę­puje sorpcja zanieczyszczeń chemicz­nych, w tym odpowiedzialnych za specyficzny zapach i zmienioną barwę.

 

Filtr węglowy nie wymaga żadnych czynności eksploatacyjnych poza wy­mianą wkładu co 12 miesięcy.

 

Przed urządzeniem do dezynfek­cji wody na rurociągu zainstalowa­ny jest bezobsługowy skaletron bez części ruchomych i zużywających się.

 

Ostatnie w linii technologicznej urządzenie – katadyn UV – w pro­cesie dezynfekcji promieniami UV 254 nm unieszkodliwia wszystkie ży­we mikroorganizmy. Urządzenie to pracuje w sposób ciągły, niezależnie od przerw w poborze wody, w week­endy czy nawet podczas dłuższych nieobecności użytkowników. Jedy­na czynność eksploatacyjna to wy­miana promiennika UV co 7000 go­dzin (według wskazania licznika).

 

Wszystkie proponowane procesy są ekologiczne, gdyż do uzdatniania wo­dy nie są stosowane żadne chemika­lia, a zmiana składu fizyko-chemicz­nego wody uzdatnionej w stosunku do surowej polega jedynie na wyelimi­nowaniu niepożądanych składników.

 

Montaż urządzeń w instalacji ze stali ocynkowanej, miedzi lub two­rzywa należy zlecić wykwalifikowane­mu instalatorowi, który wykonuje połączenia instalacyjne najczęściej z własnego materiału (rury, kształtki, zawory). Dlatego nie należy kupo­wać „na zapas” rur i kształtek we wła­snym zakresie.