Nowoczesne podłogi mają znacznie lepsze właściwości techniczne niż podłogi wykonywane metodą tradycyjną. Ich zaletą jest również krótki czas wykonywania i dostępność na rynku w postaci gotowych mieszanek.
W Polsce nadal najpopularniejszą technologią wykonywania podkładów podłogowych jest układanie warstwy zaprawy cementowej z dodatkiem wapna rozrobionego w dużej ilości wody. Podkłady przygotowane w taki sposób są porowate i mają niekorzystne właściwości mechaniczne. Pylą się i rysują, pękają i mają niedużą wytrzymałość na ściskanie (najwyżej 7-8 MPa).
W nowoczesnych technologiach wykonywania podłóg – powszechnie stosowanych w krajach zachodnich – posadzek (wykładzin, terakoty czy klepki) nie przykleja się bezpośrednio do podłoża z zaprawy cementowej. Podłoże, którego wytrzymałość na ściskanie powinna wynosić 12-13 MPa, pokrywa się cienką warstwą wyrównawczo-wygładzającą, która wzmacnia jego powierzchnię.
Jastrych stanowi bezspoinowy podkład podłogowy lub posadzkę bezspoinową. W zależności od użytego materiału jastrychy mogą być: asfaltowe, cementowe, gliniane, gipsowe, skatodrzewne itp. Mieszanina ma w trakcie układania konsystencję sypką, plastyczną lub ciekłą, a po upływie określonego czasu twardnieje. Podłoga – jedno- lub wielowarstwowy element wykończenia wnętrza, ograniczający od dołu poszczególne pomieszczenia. Podłoże – strop międzykondygnacyjny lub warstwa betonowa w podłogach na gruncie. Posadzka – wierzchnia warstwa podłogi stanowiąca jej zewnętrzne wykończenie, na przykład terakota, klepka, korek oraz posadzka żywiczna.
Takie wykonywanie podłóg umożliwia projektowanie ich wierzchniej warstwy zgodnie z indywidualnymi wymaganiami użytkownika. Posadzkom tym można nadać takie cechy, jak:
- bezspoinowość,
- łatwość utrzymania czystości,
- wodoszczelność i wodoodporność,
- chemoodporność,
- przeciwpoślizgowość,
- antystatyczność,
- odpowiednią gładkość i wypoziomowanie powierzchni.
Nowoczesne materiały podłogowe ze spoiwem cementowym
Materiały do wykonywania posadzek samopoziomujących i warstw wzmacniająco-wyrównawczych z reguły są kompozycjami cementu z dodatkiem proszków polimerowych, środków uzupełniających i modyfikatorów. Specjalne domieszki zapobiegają powstawaniu rys w czasie wiązania, nadają posadzkom właściwości samoniwelujące oraz zapewniają dobrą przyczepność do podkładu.
Wykonywanie posadzek z mas podłogowych. Sposób układania posadzek samoniwelujących jest prosty i szybki, głównie dzięki łatwemu rozprowadzaniu masy. Zaletą tych zapraw jest to, że nie wymagają ubijania, poziomowania, zacierania, gdyż pod wpływem sił ciężkości zaprawa sama układa się w płaszczyźnie horyzontalnej. Następnie szybko twardnieje, nie kurczy się i nie pęcznieje.
Podłoże pod posadzkę musi być czyste, suche, twarde i nie zatłuszczone, bez starych powłok malarskich czy innych pozostałości. Wszystkie ewentualne uszkodzenia podkładu: rysy, spękania i ubytki, należy starannie naprawić. Wypełnia się je zaprawą cementową przygotowaną z cementu portlandzkiego w proporcji 1:3 z dodatkiem Yinacetu (15% w stosunku do masy cementu), który należy rozpuścić w wodzie zarobowej. Można też wypełniać innymi zaprawami zalecanymi przez producentów mas podłogowych. Wypełnienia muszą być zrównane z licem powierzchni podkładu.
Wytrzymałość na ściskanie podłoża, na którym układa się masę podłogową, zazwyczaj nie powinna być mniejsza niż 12 MPa, a jego wilgotność-przekraczać 3%. Odchylenia od płaszczyzny powierzchni podkładu na odcinku długości 1 m nie mogą przekraczać 2 mm. Niedopuszczalne jest tzw. klawiszowanie podkładu, czyli jego miejscowe odspojenie od podłoża.
Po oczyszczeniu i dokładnym odpyleniu powierzchni podłoża należy je zagruntować odpowiednim roztworem. Wybierając środek gruntujący najlepiej kierować się zaleceniami producenta stosowanych mas podłogowych.
Płynne zaprawy podłogowe są w większości produktami suchymi, które przed ułożeniem trzeba wymieszać z wodą. Kładzie się je warstwami grubości najczęściej od 2 do 50 mm, czasami – nawet do 100 mm. Technologie wykonywania posadzek są dostosowane głównie do mechanicznego sposobu przygotowania, podawania i wylewania zapraw – za pomocą specjalnych agregatów. Jeśli jednak zakres prac jest niewielki, mieszankę można przygotować w małych mieszarkach bębnowych, a nawet w wiadrach lub pojemnikach, posługując się wiertarkami elektrycznymi z mieszadłami do zapraw.
Prace należy wykonywać w temperaturze powyżej 5°C, w pomieszczeniach zamkniętych, bez przeciągów. Twardnienie większości zapraw w normalnych warunkach (temperatura około 20°C i wilgotność względna powietrza około 65%) trwa około 7 dni na 10 mm grubości warstwy. Czas wiązania wynosi od 3 do 24 godzin.
Zużycie mas podłogowych zależnie od ich rodzaju, składu i przeznaczenia wynosi od 1,5 do 2 kg na 1 m2 powierzchni dla warstwy grubości 1 mm.
Zużycie roztworu gruntującego (zmniejszającego jego chłonność) wynosi średnio 0,2 do 0,3 kg na 1 mm grubości powierzchni podkładu.
Właściwości mechaniczne podkładów. Właściwości podkładów samo- poziomujących zależą w dużej mierze od ich składu. Podkłady, w których głównym składnikiem są cementy portlandzkie i cementy specjalne oraz dodatki plastyfikujące w postaci dyspersyjnych żywic syntetycznych, po 28 dniach twardnienia osiągają wytrzymałość na ściskanie w granicach od 20 do 90 N/mm2, a ich współczynnik sprężystości wynosi ponad 6000 N/mm2.
Wszystkie podkłady są niepalne, wodoszczelne i mrozoodporne.
Podkłady samopoziomujące ze spoiwem gipsowym
Masy podłogowe, w których głównym składnikiem jest bezwodny siarczan wapnia (anhydryt), służą do wykonywania podkładów podłogowych pod wszelkiego rodzaju posadzki, wykładziny podłogowe, jak również żywiczne posadzki bezspoinowe.
Anhydryt. Do zalet tego materiału należy nieszkodliwość dla zdrowia i konkurencyjna cena. Anhydryt stosuje się do wykonywania wszelkiego rodzaju podkładów podłogowych i posadzek w budownictwie mieszkaniowym, ogólnym i szpitalnym.
Krajowe złoża anhydrytu zalicza się do największych w Europie.
Obecnie w kraju produkowane są zaprawy anhydrytowe przeznaczone do wykonywania samopoziomujących podkładów podłogowych.
Podkłady anhydrytowe można zastosować w budownictwie mieszkaniowym i ogólnym jako warstwy wyrównawcze pod posadzki (płytki i wykładziny rulonowe z PCV, wykładziny dywanowe, deszczułki i płyty mozaikowe z drewna).
Skład zapraw anhydrytowych produkcji krajowej. Podstawowym spoiwem zapraw jest mączka anhydrytowa. Jako aktywatory wiązania stosuje się cement portlandzki i wapno suchogaszone lub cement portlandzki i siarczan potasowy.
Wypełniaczem jest piasek do zapraw budowlanych. Aby upłynnić zaprawę w małej ilości wody zarobowej, stosuje się dodatek ciekłego upłynniacza o nazwie handlowej SK-1.
Składy zapraw zamieszczone w tabeli różnią się rodzajem stosowanych aktywatorów. Zaprawa 2, w której skład wchodzi siarczan potasu, ma krótszy czas twardnienia i wyższą wytrzymałość niż zaprawa 1.
Wykonywanie robót. Zaprawy anhydrytowe wykonuje się w pomieszczeniach zamkniętych w temperaturze powyżej 5°C. Do wykonania wylewek przystępuje się po zakończeniu robót montażowych, instalacyjnych i tynkarskich oraz po zabezpieczeniu przed korozją przewodów i części metalowych stykających się z zaprawą.
Technologia wykonywania podkładów dostosowana jest do mechanicznego przygotowania i podawania zapraw za pomocą agregatów. Przy małym zakresie prac zaprawę można sporządzać w małych mieszarkach bębnowych, a nawet w wiadrach lub podobnych pojemnikach posługując się wiertarką elektryczną wyposażoną w mieszadło. Zaprawę nakłada się na podłoże bezpośrednio z pojemników.
Przygotowanie podłoża
Podłoże powinno być czyste. Ewentualne ubytki (dziury) należy wypełnić i wyrównać, aby podkład anhydrytowy, który wylewany jest na warstwie papy, dobrze przylegał do podłoża i nie był po stwardnieniu zginany.
Gdy wykonuje się tzw. podkłady pływające, płyty izolacyjne – styropian lub zaimpregnowane płyty pilśniowe – należy ułożyć szczelnie i w równej płaszczyźnie, bez pustych przestrzeni. Na warstwie izolacyjnej należy ułożyć papę, wywijając jej brzegi na ścianę na wysokość około 5 cm, aby ochronić ją przed zawilgoceniem. Papa powinna być sklejana na zakładkach lepikiem asfaltowym.
Na stropach bez izolacji cieplnej i akustycznej należy również ułożyć papę lub folię, by nie nastąpiło spękanie podkładu wywołane odciągnięciem wody z zaprawy przez nasiąkliwe podłoże.
Przygotowanie zaprawy
Do odmierzonej wody w mieszarce dodać aktywatory twardnienia (cement, wapno) oraz upłynniacz SK-1 i wstępnie wymieszać (około 1 min).
Jeżeli na powierzchni wydziela się woda, należy odpowiednio ilość wody zmniejszyć.
Jeżeli podkłady wykonywane są na dużych powierzchniach i na różnych kondygnacjach, to nakładanie zapraw zaleca się rozpoczynać od górnych kondygnacji ku dołowi. Poszczególne pomieszczenia należy podzielić zastawkami na grubość podkładu. Grubość podkładu na warstwach z izolacją powinna wynosić nie mniej niż 4 cm, a bez izolacji nie mniej niż 3 cm. Należy ją ustalić za pomocą linii wytrasowanych na ścianach oraz ustawionych zastawek progowych. Rozprowadzenie zaprawy w poszczególnych pomieszczeniach powinno w miarę możliwości odbywać się w sposób ciągły lub z jak najkrótszymi przerwami, począwszy od miejsc najbardziej oddalonych od drzwi wejściowych. Po rozprowadzeniu zaprawy w przedsionku, zastawki progowe należy usunąć, w celu połączenia podkładu na całej powierzchni mieszkania.
Pielęgnacja. Twardnienie zaprawy anhydrytowej w początkowym okresie powinno przebiegać w warunkach dużej wilgotności. W tym celu pomieszczenia powinny być zamknięte i chronione przed przeciągami przez okres 7 dni. Po tym okresie, niezbędnym do uwodnienia anhydrytu, pomieszczenia mogą być wietrzone i intensywnie osuszane.
Wykonane podkłady mogą być udostępnione do chodzenia nie wcześniej niż po 48 godzinach przy zaprawie 1 i po 24 godzinach przy zaprawie.
Gips syntetyczny zamiast anhydrytu. Duże ilości gipsu syntetycznego, którego właściwości techniczne w pełni odpowiadają właściwościom gipsu naturalnego, uzyskiwane są z odsiarczania spalin w elektrowniach i elektrociepłowniach zmniejszających emisję związków siarki do atmosfery. W technikach odsiarczania spalin w procesach przemysłowych w 86% wykorzystywana jest tzw. mokra metoda wapniowa.
W samych tylko Niemczech, wykorzystując tę metodę jako najskuteczniejszą w zmniejszaniu emisji dwutlenku siarki do atmosfery w elektrowniach opalanych węglem, uzyskuje się rocznie około 3,1 min ton gipsu.
Wykorzystanie gipsu syntetycznego w naszym kraju do celów budowlanych nabiera szczególnego znaczenia wobec realizowanych (zgodnie z technologią niemiecką) inwestycji odsiarczania spalin w elektrowniach Opole, Skawina i Bełchatów.
Uzyskiwany w tych zakładach gips można będzie w pełni wykorzystać jako substytut naturalnego anhydrytu.
Układanie jastrychów na elementach grzewczych
Jeśli jastrych jest ogrzewany, to temperatura powierzchniowa musi być ograniczona zależnie od jego grubości, rodzaju spoiwa, usytuowania elementów grzewczych i rodzaju zastosowanej wykładziny.
Temperatura w strefie elementów grzewczych, podczas ich dłuższej pracy, nie może przekraczać:
- 45°C dla jastrychów asfaltowych,
- 60°C dla jastrychów anhydrytowych i cementowych.
We wszystkich rodzajach jastrychów układanych na elementach grzewczych, ściśliwość warstwy izolacyjnej nie powinna przekraczać 5 mm (również pomiędzy grubością materiału przed i po obciążeniu).
Jeżeli materiały termoizolacyjne i dźwiękochłonne stosowane są łącznie w jednej warstwie izolacyjnej, to materiał izolacyjny o mniejszej ściśliwości powinien znajdować się na górze.
W jastrychach z ogrzewaniem elektrycznym, najwyżej położona warstwa izolacyjna powinna być krótkotrwale odporna na działanie temperatury 90°C.
Suma odległości elementów grzewczych od górnej i dolnej powierzchni płyty jastrychowej powinna wynosić co najmniej 45 mm.