Jakość wody w instalacji

 

Zarówno właściwa jakość wody, jak i odpowiednie materiały użyte do budowy instalacji, zwiększają jej trwałość i poprawiają warunki funkcjo­nowania. Wymagania dotyczące ja­kości wody w instalacji c.o. z reguły określa producent kotła lub węzła cieplnego. Dane te są wiążące dla pro­jektanta i wykonawcy instalacji, a tak­że jej użytkownika.

 

Instalacja centralnego ogrzewania pracuje w układzie zamkniętym. W obiegu znajduje się stale ta sama woda, a jej ilość nie powinna się zmieniać. Dlatego bardzo istotne jest maksymal­ne ograniczenie ubytków wody (prze­cieków), a tym samym wyeliminowa­nie konieczności jej uzupełniania.

 

Woda grzewcza nie powinna po­wodować korozji w instalacji, tworzenia się kamienia na wewnętrznych powie­rzchniach poszczególnych jej elemen­tów – grzejników, wymienników ciepła i kotłów, a także powstawania osadu.

 

Jakość wody określają takie czyn­niki jak:

  • zawartość tlenu,
  • zasolenie,
  • osadotwórczość,
  • odczyn pH.

Ilość tlenu w wodzie zależy od herme­tyczności instalacji. Instalacje c.o. wy­konane z tworzywa sztucznego nie są dyfuzyjnie szczelne, należy zatem sto­sować inne zabezpieczenia przed utle­nianiem wody – na przykład dodatki redukujące tlen (inhibitory).

 

W instalacjach c.o. korozyjność związana jest z zasoleniem wody. W systemach całkowicie szczelnych, gdzie ubytki wody nie przekraczają 2% jej ilości, zasolenie nie ma wpływu na korozyjność.

 

Tworzenie się osadów następuje wskutek zanieczyszczenia zasilającej wody, wydzielania się substancji sta­łych (głównie węglanu wapniowego) pod wpływem temperatury, a także powstawania produktów korozji. Aby zapobiec tworzeniu się osadów jakość wody w instalacji c.o. powinna odpo­wiadać jakości wody do picia. W nie­których sytuacjach, aby uzyskać wy­magane parametry trzeba różnymi metodami uzdatniać wodę przezna­czoną do instalacji c.o.

 

Wymagania dotyczące jakości wo­dy instalacyjnej powinny być prze­strzegane nie tylko w sezonie grzewczym, ale w ciągu całego roku, bowiem każde odstępstwo może spowodować utratę gwa­rancji producenta na kocioł, a na­wet na całą instalację.

 

Materiał

 

Rury przeznaczone do instalacji c.o. powinny być wytrzymałe na występu­jące w niej ciśnienie wewnętrzne oraz odporne na temperaturę wody grzew­czej. Muszą mieć odpowiednio grubą ściankę – rury grubościenne, i powin­ny być wzmacniane aluminiową wkła­dką – rury wielowarstwowe. Do bu­dowy instalacji centralnego ogrzewa­nia stosuje się takie same łączniki jak w instalacjach wody zimnej czy ciepłej.

 

Metody połączeń

 

W instalacjach tych stosuje się typo­we metody łączenia elementów, o czym pisaliśmy już. Wa­runki techniczne ich wykonania są ta­kie same jak w innych instalacjach.

 

Montaż przewodów

 

Instalacja c.o. może być prowadzo­na natynkowo, w bruzdach ściennych, w warstwie betonowego podkładu podpodłogowego, w kanałach ścien­nych (szachtach), można rozprowa­dzać ją pionowo lub poziomo – po­dobnie jak instalację wody zimnej.

 

Ze względu na wyższą temperatu­rę przepływającej wody wydłużenia cieplne przewodów w instalacji c.o. są większe niż w instalacjach wody zim­nej i ciepłej. Aby instalacja pracowa­ła właściwie, zaprojektowane i wyko­nane rozwiązania kompensacyjne mu­szą uwzględniać ten fakt.

 

Sposób układania przewodu w bruź­dzie ściennej i w warstwie betonu pod­podłogowego jest taki sam jak innych instalacji z tym, że rura powinna być prowadzona w izolacji, aby nie nastą­piły lokalne przegrzania tynku lub be­tonu. Przewody prowadzone w kana­łach ściennych muszą być wyposażone w większą, w porównaniu z instalacja­mi wody ciepłej, liczbę podpór prze­suwnych zapobiegających nadmiernym odchyleniom rury od projektowanej osi. Podpory stałe muszą zapewniać stabilne i nieruchome umocowanie przewodu. Dotyczy to zarówno trwa­łości zamocowania obejmy na rurze, jak też jej sztywnego umocowania w materiale przegrody.

 

Niedopuszczalne jest bezpośrednie podłączenie rury z tworzywa sztuczne­go do źródła ciepła. W wypadku na­głego wzrostu temperatury wody powy­żej dopuszczalnej dla danego materiału granicy – na przykład podczas awarii urządzenia zabezpieczającego przed temperaturowym „przebiciem” – rura może ulec deformacji, a nawet znisz­czeniu. Dlatego między źródłem ciepła a rurą z tworzywa sztucznego należy zamontować łącznik z rury metalowej. Jeśli producent źródła ciepła (kotła grzewczego) dopuszcza bezpośrednie podłączenie rury z tworzywa sztuczne­go do wyjścia wody grzewczej z kotła, wymaganie to można pominąć.

 

Gałązki grzejnikowe (połączenie pionu grzewczego z grzejnikiem) wy­konane z tworzywa sztucznego nale­ży prowadzić w poziomych bruzdach ściennych wychodząc z nich tzw. odsadzką bezpośrednio przy grzejniku. Takie prowadzenie gałązek pozwala uniknąć uszkodzeń mechanicznych wynikających z obciążeń (np. stawania dzieci na gałązkach). Gdy połączenie jest zgrzewane, może w takiej sytuacji dojść nawet do jego zerwania na zewnętrznej krawędzi zgrzewu, to znaczy w miejscu wystąpienia dużej różnicy naprężeń. Tego rodzaju awaria może spowodować zalanie mieszkania go­rącą wodą i poparzenie ludzi.

 

Często montuje się gałązki grzejniko­we za ekranem ochronnym. Trzeba pa­miętać, że tworzywo sztuczne ma mniej­szą wytrzymałość niż stal i tego rodzaju zabezpieczenia są w pełni uzasadnione. Problem ten nie istnieje w wypadku roz­prowadzania instalacji w warstwie be­tonowego podkładu podpodłogowego lub w bruzdach ściennych.

 

W instalacji c.o. wykonanej z two­rzywa sztucznego mogą być monto­wane wszystkie typowe grzejniki – sta­lowe i z ogniw żeliwnych, stalowe płytowe, drabinkowe i rurowe oraz aluminiowe różnych typów.

 

Izolacja


Instalacja centralnego ogrzewania z tworzywa sztucznego powinna być izolowana. Dotyczy to szczególnie prze­wodów prowadzonych w piwnicach bu­dynków. Na naszym rynku dostępne są gotowe otuliny izolacyjne dostosowa­ne kształtem do zewnętrznych średnic rur. Mają one kształt rury z wzdłuż­nym nacięciem, które rozchyla się nakła­dając otulinę na rurociąg lub połówek rury, które po nałożeniu stanowią izo­lację przewodu. Powszechnie stosowa­nym materiałem jest sztywna lub półsz­tywna pianka poliuretanowa albo guma porowata z odpowiedniego gatunku kauczuku. Gotowe otuliny są na ogół zabezpieczone płaszczem osłonowym stanowiącym skuteczną ochronę przed wilgocią. Izolacja powinna mieć ocenę higieniczną oraz dopuszczenie do stoso­wania w budownictwie.

 

Trwałość materiałów izolacyjnych powinna być równa trwałości eksplo­atacyjnej rurociągu, a ich odporność termiczna powinna odpowiadać tem­peraturze obliczeniowej występującej na zewnętrznej powierzchni izolowa­nego rurociągu. Wartość współczynni­ka przewodności cieplnej powinna wy­nosić 0,04-0,045 W/m-K (w tempe­raturze 20°C). Materiał izolacyjny po­winien być niepalny lub zapalny samo-gasnący, a chłonność wody otuliny z płaszczem przeciwwilgociowym win­na się mieścić w granicach 3-10%, zależ­nie od rodzaju materiału. Materiał izo­lacyjny powinien być chemicznie obo­jętny na tworzywo sztuczne izolowanej rury oraz odporny na niszczące działa­nie wody i rozmnażanie się bakterii.

 

Montaż izolacji należy wykonywać po odbiorze instalacji. Otulinę i kształt­ki mocuje się przy użyciu taśm tworzywowych z zapinkami, na klej lub według wskazań podanych przez pro­ducenta. Otulinę i kształtki izolacyjne należy dopasować do kształtu izolo­wanego elementu rurociągu.

 

Przy odbiorze zamontowanej izo­lacji sprawdza się zgodność jej wyko­nania z projektem technicznym insta­lacji. Ocenie podlegają szczególnie: materiał izolacji, grubość warstwy izo­lacyjnej i jej właściwe zamocowanie oraz estetyczny wygląd.
Otuliny i kształtki izolacyjne pako­wane są w pudła lub worki foliowe i składowane w pomieszczeniach chro­niących je przed wilgocią. Nie powinny się stykać z chemikaliami działającymi destrukcyjnie na materiał izolacyjny. Ich przechowywanie i transport nie mo­że powodować uszkodzeń mechanicz­nych. Wyroby izolacyjne powinny mieć trwałe oznakowanie zawierające znak producenta, rodzaj materiału, podsta­wowe wymiary, datę wyprodukowa­nia oraz znak kontroli jakości.

 

Odbiór instalacji

 

Odbiór instalacji c.o. jest w zasa­dzie taki sam, jak innych instalacji. Wyjątek stanowi badanie szczelno­ści oraz regulacja systemu. Szczel­ność instalacji sprawdza się na zimno i na gorąco. Pierwsza próba polega na napełnieniu instalacji zimną wodą, co najmniej na dobę przed jej bada­niem, następnie odpowietrzeniu jej i skontrolowaniu szczelności przy ci­śnieniu statycznym słupa wody w in­stalacji. Podczas próby szczelności na zimno źródło ciepła i naczynie wzbiorcze są odłączone. Wartość ci­śnienia próby określona jest w projek­cie i równa z reguły maksymalnemu ciśnieniu roboczemu plus 2 bary. Ba­danie szczelności na zimno polega na wykonaniu kilku testów o różnym czasie trwania, prowadzonych w okre-ślonych odstępach czasu. Wy­nik próby jest pozytywny, gdy spadek ciśnienia w czasie jej trwania nie przekroczy wartości podanej w pro­jekcie instalacji. Podobnie jak przy próbach innych instalacji, należy rów­nież tutaj utrzymać stałą temperatu­rę wody, gdyż jej zmiana wywołuje zmianę ciśnienia wody.

 

Jeśli wynik tej próby jest pozytyw­ny można przystąpić do zbadania szczelności instalacji w stanie gorą­cym. W tym celu do instalacji podłą­cza się źródło ciepła i dąży do uzy­skania przez czynnik grzewczy parametrów roboczych maksymal­nie zbliżonych do ich obliczeniowej wartości. W czasie tej próby należy skontrolować szczelność instalacji, a także odpowiednie jej funkcjono­wanie. Wynik próby jest pozytywny jeśli nie ma przecieków, kompensato­ry i podpory funkcjonują prawidło­wo, a po ochłodzeniu instalacja nie ma trwałych uszkodzeń lub odkształ­ceń. Po skończonej próbie przez trzy doby trwa obserwacja instalacji, pod­czas której niezbędne uzupełnienie wody nie powinno przekroczyć 0,1 jej objętości (tzw. zładu).

Kolejną czynnością jest regula­cja instalacji c.o. Przedtem należy stwierdzić, czy lokale spełniają wy­magania ochrony cieplnej (szczel­ne okna, drzwi itp.) Należy prze­prowadzić płukanie instalacji czystą wodą, najlepiej pitną, aż do uzyska­nia wypływu płuczącej wody tej sa­mej czystości. Po próbie płukania instalację napełnia się wodą i od­powietrza.

Ocena poprawności regulacji pole­ga na pomiarze temperatury zasilania i powrotu na głównych rozdzielaczach, skontrolowaniu właściwego funkcjo­nowania grzejników, pomiarze tempe­ratury powietrza w pomieszczeniach. Jeśli wyniki badań odbiegają od zało­żonych w dokumentacji, instalację na­leży ponownie wyregulować aż do uzy­skania właściwych parametrów. Odbiór końcowy instalacji c.o. obejmuje spraw­dzenie dokumentacji z odbiorów czę­ściowych.

 

Koszt instalacji

 

Tworzywa sztuczne zastosowane w instalacji grzewczej zasilanej wodą o temperaturze powyżej 70°C mają ograniczoną trwałość. Temperatura wody grzewczej w Polsce jest stale ob­niżana, co wynika z ocieplenia klima­tu. Istnieją jednak rejony, w których centralne systemy zasilania instalacji c.o. w wodę grzewczą nie pozwalają na obniżenie jej temperatury. W takich wypadkach potrzebna jest analiza kosztowa wykonania systemu z róż­nych materiałów i wybór wariantu ekonomicznie opłacalnego. Analiza powinna obejmować wszystkie para­metry, a więc cenę wyrobów, ich pro­gnozowaną trwałość, izolacyjność ter­miczną materiałów, koszt wykonania instalacji, a także jej konserwacji. Wy­nik analizy powinien być z reguły ko­rzystny dla tworzyw sztucznych, choć mogą zaistnieć odstępstwa wynikają­ce z konkretnych uwarunkowań.