Obecnie na świecie, a zwłaszcza w krajach rozwiniętych, dużą wagę przywiązuje się do dbałości o środowisko naturalne – rekultywuje się złoża naturalne, odpowiednio zabezpiecza wysypiska śmieci, przetwarza surowce wtórne.

 

Ziemia z wykopów

 

Ziemię tę, jeżeli jest pozbawiona za­nieczyszczeń, można wykorzystywać w różny sposób. Aby firmy i inwesto­rzy wiedzieli, gdzie mają wywozić uro­bek, potrzebna jest odpowiednia orga­nizacja i koordynacja działań.

 

W Ludwigshaffen (Niemcy) zbęd­ną ziemię postanowiono wykorzystać do budowy wału chroniącego miesz­kańców nowo powstającego osiedla przed hałasem z przebiegającej w po­bliżu autostrady. Dzięki takiemu po­mysłowi, którego realizację rozpo­częto odpowiednio wcześnie, miasto nie miało przez kilka lat problemu z ziemią z wykopów. Nie trzeba by­ło budować specjalnych ekranów akustycznych, a mieszkańcy zyskali teren rekreacyjny. Ziemia jednak nie mogła być zanieczyszczona. Dlatego zrobiono tylko jeden wjazd na teren składowania, a klucze od niego wrę­czono tylko przedstawicielom naj­większych firm budujących na zlece­nie miasta. W ten sposób firmy zdo­były atrakcyjną możliwość pozbycia się niepotrzebnej ziemi – koszty trans­portu były niewielkie, nie ponoszo­no opłat za korzystanie z wysypisk. Skrupulatnie wypełniano zalecenia zarządu miasta, który ograniczył się do sporadycznych kontroli.

 

Gruz

 

Ponowne zastosowanie gruzu nie jest możliwe bez odpowiedniego przy­gotowania w specjalnych – stacjonar­nych lub przenośnych – urządzeniach.

 

Zestawy stacjonarne sytuowane są najczęściej na wysypiskach śmieci lub w ich pobliżu, zestawy przenośne są przystosowane do transportu na cią­gnikach siodłowych. Zasada działania obu jest podobna: dostarczany gruz jest najpierw rozdrabniany, następnie za pomocą magnesów usuwane są resztki stali (np. kawałki zbrojenia z gruzu żelbetowego). Jeżeli zachodzi potrzeba usunięcia także innych zanie­czyszczeń, wykonuje się to ręcznie przy taśmociągu. Ostatnim etapem jest se­gregowanie kruszywa na frakcje. Pozbawiony zanieczyszczeń i posegre­gowany na frakcje gruz można zasto­sować:

• do wzmacniania gruntu,

• do budowy dróg nie utwardzonych (za­miast tłucznia), na podsypkę w robo­tach brukarskich, na podbudowę dróg utwardzonych,

• do budowy obiek­tów sportowych,

• jako dodatek do betonów (zwłaszcza tych o mniejszej wytrzymałości),

• jako dodatek do za­praw, cegieł lub bloczków, • do budo­wy warstw drenujących (drenaż wod­ny i gazowy na wysypiskach śmieci).

 

Na szczególną uwagę zasługuje wy­korzystanie gruzu do produkcji beto­nu. Odpowiednio posegregowany i przygotowany gruz może w wielu wypadkach zastąpić kruszywa natu­ralne. Podstawowym warunkiem wy­korzystania gruzu do betonu jest brak jakichkolwiek zanieczyszczeń. W bu­downictwie drogowym w Niemczech ponownie wykorzystuje się obecnie ponad 90% powstającego gruzu. No­wy beton będzie miał odpowiednią wytrzymałość, jeśli dodawany gruz będzie uzyskiwany z betonu wytrzy­małości co najmniej B10 lub lepiej BI5. Kruszywo zastępcze wchłania znaczne ilości wody zarobowej. Ozna­cza to, że powinno się stosować gruz wstępnie nawilżony lub odpowiednio zwiększyć ilość wody zarobowej.

 

Jak wykazały badania, właściwości gruzobetonu są gorsze od właściwości betonu, ale nie na tyle, by go w ogóle nie stosować. Przy odrobinie dobrej woli (lub pod przymusem ekonomicznym) można znaleźć na budowie wiele miejsc, gdzie może być stosowany beton nieco gorszej klasy (tzw. chudy beton).

 

 

Drewno

 

W trakcie robót budowlanych po­wstają dwa rodzaje odpadów drew­nianych: drewno naturalne i drewno zabezpieczone środkami chemiczny­mi. Resztki drewna konserwowane­go nadają się jedynie do spalenia w spalarni śmieci, zaś odpady drewna naturalnego są najczęściej mielone i wykorzystywane do produkcji płyt wiórowych, elementów konstrukcyj­nych w budownictwie szkieletowym lub jako materiał opałowy. Trociny są także wartościowym elementem w procesie produkcji ceramiki ścien­nej. Dodane podczas wstępnego prze­robu gliny ulegają spaleniu w piecu, pozostawiając w glinianym czerepie liczne pory, które zmniejszają ciężar właściwy cegieł i znacznie poprawia­ją izolacyjność cieplną wznoszonych z nich ścian. Współczynnik k ściany jednowarstwowej grubości 36,5 cm zbudowanej z takich cegieł wynosi 0,4 W/m2-K).

 

Różnorodne zastosowanie trocin sprawia, że są one wartościowym, ale niestety deficytowym materiałem, choć jednocześnie tysiące metrów sze­ściennych drewna trafia bezużytecz­nie na wysypiska śmieci.

 

Makulatura

 

Powtórnie wykorzystuje się rów­nież materiały nie związane bezpo­średnio z budownictwem. Należy do nich też makulatura.

W poszukiwaniu ekologicznych materiałów izolacyjnych rozwinięto ciekawą technologię polegającą na wykorzystaniu celulozy do wykony­wania izolacji cieplnej w postaci za­sypki lub włókien do natrysku. Taka izolacja – makulatura i związki bro­mu jako konserwanty – zyskała sobie już przed laty uznanie w Europie.

 

Inne odpady

 

Wykorzystuje się także odpady styropianu – opakowania, połama­ne płyty, odpady powstające przy cięciu. Podobnie jak trociny, stanowią one dodatek przy produkcji nowo­czesnej ceramiki budowlanej.

Z odpadów gumowych produku­je się na przykład posadzki do obiek­tów sportowych (łagodniejsze są skut­ki upadków), ze stłuczki szklanej – płyty elewacyjne, z celulozy i słomy – płyty izolacyjne.

 

Najważniejszy jest projekt

 

Wprowadzone już w 1993 roku w Niemczech przepisy określają, że w gospodarce odpadami obowiązuje:

  • unikanie „produkcji” odpadów,
  • powtórne ich wykorzystywanie,
  • fachowe usuwanie.

Również w budownictwie coraz większy nacisk kładzie się na stosowa­nie materiałów wtórnych. Tylko takie technologie, które nie wymagają trwa­łych połączeń różnorodnych materia­łów, dają szansę na zrealizowanie pro­cesu odzyskania materiałów. Dlatego już teraz konstruktorzy powinni kry­tycznie oceniać wszystkie konstrukcje, przy których rozbiórce nie jest możliwa staranna segregacja odpadów.

 

Najbardziej korzystnym pod tym względem rozwiązaniem są ściany jednowarstwowe – na przykład z gazobetonu lub z ceramiki porowatej.

 

Projektanci powinni zwrócić szcze­gólną uwagę na separację elementów budowli o różnej trwałości. Przykła­dem mogą być tu instalacje, które wy­magają częstych napraw i wymiany. Instalacje podtynkowe wymagają przy każdej obróbce i wymianie znisz­czenia części budowli o znacznie więk­szej trwałości: kucia ścian i stropów. Utrudniony dostęp do instalacji unie­możliwia praktycznie odzyskanie tych materiałów w razie wyburzania.

 

Aby ułatwić prowadzenie robót wyburzeniowych, należy znakować wszystkie materiały. Takie znakowa­nie, z powodzeniem wprowadzone przed kilku laty w przemyśle samocho­dowym, umożliwia łatwe posortowanie uzyskiwanych przy rozbiórce surow­ców do powtórnego przerobu. Cieka­wy wydaje się pomysł rozszerzenia – także na producentów materiałów budowlanych – obowiązku przyjmo­wania w wypadku rozbiórki wyprodu­kowanych przez nich materiałów.

 

Uwzględnienia w projekcie wymaga częściowa rezygnacja ze stosowania be­tonów opartych na kruszywach natu­ralnych. Należy wydzielić z konstruk­cji elementy nie narażone na wpływy atmosferyczne, które mogą być wyko­nane z betonu zawierającego gruz cegla­ny. Ponadto nie każda mała i średnia budowla wymaga stosowania betonów o właściwościach możliwych do osią­gnięcia tylko przy użyciu kruszyw na­turalnych. Poprzez drobne zmiany kon­strukcyjne można znaleźć miejsca do zastosowania nieco słabszych betonów.

 

Z punku widzenia gospodarki na­rodowej odciążenie wysypisk śmieci jest zadaniem na tyle ważnym (i nie­uniknionym), że opłaci się już teraz promować droższe lub bardziej kło­potliwe w użyciu, ale dające się po­wtórnie wykorzystać materiały.