Artykułem tym rozpoczynamy cykl, materiałów prezentujących wybrane technologie i wyroby z szerokiej oferty armatury sanitarnej dostępnej na naszym rynku.
Na naszym rynku dostępne są różnego rodzaju baterie:
- standardowe – klasyczne, mieszające, dwuuchwytowe z głowicami z uszczelkami gumowymi,
- jednouchwytowe – mieszające, z jednym uchwytem sterującym zarówno temperaturą, jak i strumieniem wody,
- termostatyczne, w których mieszacze wyposażone są w termostatyczny element regulacyjn,
- dwuuchwytowe z wkładkami ceramicznymi – zwykle luksusowo wykończone,
- sterowane elektronicznie – samozamykające, używane w pomieszczeniach o wysokich wymaganiach higienicznych, głównie w obiektach użyteczności publicznej.
Ze względu na niską cenę i przyzwyczajenia użytkowników wciąż najczęściej kupowane są standardowe baterie dwuuchwytowe produkcji krajowej. Wyposażone są w dwa kurki oddzielnie regulujące strumień wody zimnej i gorącej, uszczelnienia gumowe i mechaniczne przełączniki strumienia – wylewka lub prysznic w wersji wannowo-natryskowej. Ustawienie temperatury wypływającej wody jest czasochłonne, co powoduje duże zużycie wody i energii.
Uszczelnienia gumowe armatury zwykle są niezbyt trwałe, szczególnie w wypadku zaworu regulującego ciepłą wodę. Po dłuższym użytkowaniu wyrabiają się gniazda zawora – trzeba wtedy wymienić całą baterię. Ze względu na wygodę, oszczędności oraz większą trwałość i niezawodność coraz większym zainteresowaniem cieszą się baterie jednouchwytowe. Są wygodne w użyciu – jednym ruchem ręki ustawia się temperaturę i strumień wody. Po pewnym czasie użytkownik baterii zna różne położenia uchwytu, co pozwala mu szybciej uzyskać żądaną temperaturę i odpowiedni strumień wody.
Budowa i zasada działania baterii jednouchwytowej
Baterie jednouchwytowe nie mają części ruchomych i pracujących uszczelnień gumowych, które mogłyby powodować przecieki (z wyjątkiem baterii kuchennych z obrotową wylewką, które są wyposażone w specjalne uszczelki kształtowe umożliwiające obrót wylewki). Mieszanie wody następuje w elemencie sterującym – najważniejszym z punktu widzenia długotrwałości użytkowania.
Do baterii doprowadzana jest zimna i ciepła woda z sieci wodociągowej lub podgrzewacza przepływowego. Regulację temperatury, czyli zmieszanie wody zimnej i gorącej w żądanych proporcjach, uzyskuje się przez zmianę położenia uchwytu w poziomie. Otwarcie strumienia wody i regulacja jego wielkości następuje podczas -ruchu uchwytu w pionie.
Na rynku dostępne są baterie z trzema rodzajami elementów sterujących:
- z systemem płytek ceramicznych,
- z elementem kulowym ze stali nierdzewnej,
- z elementem tłokowym GT (kauczuk/teflon).
Zazwyczaj potentaci rynkowi sami produkują moduły sterujące do swych baterii – kształt wycięć w płytkach i pewne rozwiązania konstrukcyjne są unikalne dla tych właśnie firm. W bateriach takich istnieje możliwość ograniczenia maksymalnej temperatury (maksymalnego ruchu uchwytu sterującego w lewą stronę) oraz w niektórych wypadkach także maksymalnego strumienia (maksymalnego ruchu uchwytu w pionie). Umożliwia to ustawienie stałych zakresów temperatury i strumienia wody, co jest istotne dla bezpieczeństwa (użytkowanie przez dzieci lub osoby starsze) i oszczędności. Należy przy tym pamiętać, że ograniczenia te oraz nastawy mają charakter mechaniczny – w wypadku zmian temperatury wody zasilającej nie ma gwarancji stałości temperatury.
Najbardziej istotną cechą baterii jednouchwytowych jest gwarancja szczelności modułu sterującego. Renomowani producenci udzielają zazwyczaj pięcioletniej gwarancji szczelności. Powinno się wymagać jej potwierdzenia na piśmie (np. w instrukcji obsługi wyrobu). Elementy sterujące produkowane przez te firmy spełniają warunki norm europejskich, między innymi pod względem głośności. Baterie takie zaliczane są do pierwszej klasy głośności i mogą być instalowane w pomieszczeniach toaletowych przylegających do sypialni.
Montaż filtrów
Jakość wypływającej z naszych kranów wody pozostawia wiele do życzenia, zarówno jeśli chodzi o zanieczyszczenia bakteriologiczne, jak i cząstki mineralne wytrącające się w postaci osadów. Instalacja systemu filtrującego wodę przedłuża również żywotność baterii. Niektórzy producenci zalecają stosowanie filtrów, a nawet uzależniają od ich zamontowania ważność gwarancji.
Elementem dość wrażliwym na zanieczyszczenia i osadzanie się wapnia jest napowietrzacz (inaczej perlator) mieszający strumień wody z powietrzem. Znajduje się on na końcu wylewki i składa się z kilku siateczek. Co pewien czas, gdy strumień wypływającej wody widocznie się zmniejsza, należy perlator wykręcić i przeczyścić mocnym strumieniem wody lub zanurzyć w płynie rozpuszczającym osady wapniowo-magnezowe (najprościej jest użyć octu winnego rozcieńczonego w stosunku 1:2 z wodą). Czyszczenie napowietrza- cza jest zwykłą czynnością serwisową i konieczność jej wykonywania co pewien czas nie dyskwalifikuje produktu. Wiodący producenci zachodnioeuropejscy i skandynawscy używają najczęściej napowietrzaczy firmy Neoperl, które są bardzo odporne na osadzanie się wapnia.
Oszczędność wody i energii
Dla użytkownika istotne są elementy pozwalające oszczędzać wodę i energię. Takimi elementami mogą być blokady stałe, znajdujące się w elemencie sterującym, i blokady czasowe, usuwalne w razie potrzeby. Ograniczenie maksymalnej temperatury wypływającej wody jest możliwe w bateriach jednouchwytowych, wyposażonych w element sterujący z płytkami ceramicznymi. Stałe ograniczenie strumienia wody oferują tylko niektóre firmy. Wstępne ograniczenie temperatury i strumienia wody, usuwalne w trakcie użytkowania, powszechnie oferująje- dynie producenci skandynawscy. Wynika to z większej dbałości o środowisko i zasoby wodne w porównaniu z innymi krajami. Baterie wyposażone w takie systemy pozwalają ograniczyć zużycie wody i energii około 15-25% w porównaniu ze standardowymi bateriami dwuuchwytowymi.
Wymiana starych, dwuuchwytowych kranów na nowoczesne baterie jednouchwytowe pozwala osiągnąć wymierne korzyści szczególnie, jeśli połączona jest z zainstalowaniem wodomierzy umożliwiających ponoszenie kosztów faktycznie zużytej wody. Czas, po jakim zwraca się inwestycja wymiany kranów, zależy od ceny wody zimnej i ciepłej (lub energii zużytej do jej podgrzania) oraz ceny odprowadzania ścieków. W Finlandii na przykład, gdzie koszty użytkowania wody i odprowadzania ścieków są wysokie wymiana baterii na jednouchwytowe z systemem oszczędnościowym zwraca się w ciągu 12-24 miesięcy, w zależności od typu budownictwa i intensywności korzystania z instalacji.
Co wybrać?
Na naszym rynku dostępne są baterie jednouchwytowe produkcji krajowej i włoskiej (najtańsze) oraz produkty firm hiszpańskich, niemieckich i skandynawskich. Taka szeroka oferta pozwala na dowolny wybór kształtu i koloru, a przede wszystkim umożliwia porównanie propozycji różnych firm.
Najpopularniejsze są klasyczne baterie chromowane – jako najtrwalsze i najtańsze. Dostępne są także baterie kolorowe – białe, czarne, beżowe lub czerwone. Elementy baterii są pokrywane podczas procesu malowania elektrostatycznego farbą proszkową, w wyniku czego powierzchnie baterii są trwałe, a kolor niezmienny. Zaletą takich baterii, mimo ich wysokiej ceny, jest łatwość utrzymania czystości w łazience (na jasnych powierzchniach osady są mniej widoczne). Do utrzymania w czystości baterii kolorowych nie należy używać żadnych środków ścierających, ponieważ mogą uszkodzić ich powierzchnię. Oprócz kolorów podstawowych oferowane są ich połączenia ze złoceniami oraz zupełnie zaskakujące połączenia intensywnych kolorów z czernią lub szarością. Pozwala to na urządzenie łazienki bardzo nietypowo i awangardowo.
Kupując baterię, należy pytać o dostępność części zamiennych i serwis gwarancyjny. Gwarancja zawiera zwykle zastrzeżenia co do instalacji baterii i płukania przewodów sieci wodociągowej przed jej podłączeniem. Baterie spełniające normy krajów europejskich (wspólna norma EN 200) zapewniają właściwą pracę przy ciśnieniu wody zasilającej od 0,05 MPa (0,5 bara) do 1 MPa (10 bar). Przełączniki ciśnieniowe baterii wannowo-natryskowych mogą potrzebować ciśnienia co najmniej 1 bara, ponieważ przy zbyt niskim ciśnieniu wody w sieci przełącznik nie działa.
Porównując udział procentowy mieszaczy jednouchwytowych na rynku instalacyjnym w poszczególnych krajach, okazuje się, że najczęściej są one stosowane w Finlandii
- 83% i w Szwajcarii – 78%, czyli w krajach bogatych, w których oszczędzanie i ochrona środowiska są traktowane z należytą powagą. W Niemczech udział ten wynosi około 45%, we Włoszech i Hiszpanii
- 30%. Najniższy wskaźnik – około 10% ma Francja. W mojej ocenie w Polsce liczba instalowanych baterii jednouchwytowych jest większa niż we Francji, ale mniejsza niż w Hiszpanii.