Członkom spółdzielni mieszkaniowych, którzy spłacali wiatach 1992-1993 kredyty na budownictwo zaciągnięte przez spółdzielnie do 31 maja 1992 r., przysługuje z tej racji ulga podatkowa.
Stosownie do art. 26 ust. 1 pkt. 5 lit. c) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1993 r.) odliczeniu od dochodu podatnika podlegały m.in. kwoty wydatków poniesionych w danym roku podatkowym na cele mieszkaniowe podatnika, przeznaczone na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni mieszkaniowej, z wyjątkiem wkładu wynikającego z przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Błędna interpretacja fiskusa
Brzmienie wspomnianego przepisu nie powinno nasuwać trudności interpretacyjnych. Jednakże kwestia, czy odliczanie to obejmuje również członków spółdzielni spłacających kredyt mieszkaniowy za pośrednictwem spółdzielni mieszkaniowej, wywoływała kontrowersje. Organy podatkowe (łącznie z Ministerstwem Finansów) prezentowały pogląd, że podatnik – spłacający właśnie w ten sposób kredyt zaciągnięty przez spółdzielnię na budowę jego mieszkania – nie może odliczyć od dochodu spłaconych rat tego kredytu. W istocie jednak pogląd ten nie znajdował potwierdzenia w treści obowiązującego do dnia 31 grudnia 1993 r. prawa.
Ustawodawca zezwolił podatnikowi na odliczanie od swoich dochodów wydatków przeznaczonych na wkład budowlany lub mieszkaniowy. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych nie określono natomiast w sposób autonomiczny zasad wnoszenia tych wkładów. Stąd należy w tym zakresie odwołać się do rozwiązań zawartych w przepisach ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze.
Jakie wkłady
W myśl art. 208 § 1 prawa spółdzielczego członkowie spółdzielni obowiązani są uczestniczyć w kosztach budowy nieruchomości spółdzielczych przez wnoszenie wkładów budowlanych lub mieszkaniowych. Do dnia 26 września 1994 r. (tj. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych innych ustaw) wysokość wkładu mieszkaniowego wnoszonego przez członka z racji przydziału lokatorskiego prawa do lokalu powinna odpowiadać określonej w statucie spółdzielni części kosztów budowy przypadających na dany lokal. Natomiast wysokość wkładu budowlanego wnoszonego przez członka w celu uzyskania własnościowego prawa do lokalu powinna odpowiadać całości kosztów budowy przypadających na dany lokal.
Wkłady te mogą być wnoszone przez członka w całości przy zasiedlaniu mieszkania bądź też mogą być wnoszone ratalnie. Taką właśnie ratalną formą wnoszenia wkładu jest spłacanie przez członka rat kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię na budowę mieszkań.
Zasady kredytowania
spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego obowiązujące do 1 stycznia 1990 r. przewidywały, iż 10% kredytu wykorzystanego przez spółdzielnię na budowę mieszkań lokatorskich jest spłacane jednorazowo, część kredytu ulega umorzeniu, a reszta spłacana jest w rozłożonych na wiele lat ratach. Stosownie do tych zasad kredyt wykorzystany przez spółdzielnię na budowę mieszkań własnościowych podlegał jednorazowej spłacie w wysokości co najmniej 20%, w pozostałej natomiast części był rozłożony do spłaty w okresie do 40 lat.
Ponieważ budowa prowadzona przez spółdzielnię jest budową własną zrzeszonych w niej członków, powyższe zasady kredytowania znalazły wprost zastosowanie do zrzeszonych w spółdzielni członków. Oznaczało to, że budynki wybudowane przez spółdzielnie z kredytu zaciągniętego przed 1 stycznia 1990 r. były oddawane do zasiedlenia członkom spółdzielni na wyżej przedstawionych zasadach.
Jednakże 10% wartości mieszkania lokatorskiego oraz 20% wartości mieszkania własnościowego było w istocie minimalną granicą środków własnych, jakimi musiał dysponować członek spółdzielni, aby mógł ubiegać się o przydział lokalu spółdzielczego. Wartości te nie były tożsame z wartością wkładu mieszkaniowego bądź wkładu budowlanego. O tym, jaka część kosztów budowy lokalu odpowiada wkładowi mieszkaniowemu, decydował statut spółdzielni (może to być np. 50% kosztów budowy). Natomiast wkład budowlany stosownie do art. 226 § 1 prawa spółdzielczego odpowiada całości kosztów budowy przypadających na dany lokal. Stąd też w istocie spłaty kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię, a dokonywane przez jej członków są systematycznym uzupełnianiem wkładu mieszkaniowego bądź budowlanego do wysokości ściśle określonej (co do zasady) w przepisach prawa.
Uchwała Sądu Najwyższego
Do końca roku podatkowego 1993 nie było zatem podstaw prawnych do nieuwzględnienia przez organy podatkowe odliczeń od dochodu podatnika kwot przeznaczonych na uzupełnienie we wskazanym trybie wkładu budowlanego lub mieszkaniowego. Należy więc uznać, że praktyka organów podatkowych naruszała art. 26 ust. 1 pkt 5 lit. c) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1995 r., w której stwierdzono, że wspomniany przepis ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest podstawą do odliczenia od dochodu przy ustalaniu podstawy obliczenia podatku wydatków poniesionych w roku podatkowym na spłatę kredytów zaciągniętych przez spółdzielnię mieszkaniową na budownictwo mieszkaniowe wraz z odsetkami od tych kredytów, jako wydatków na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni.
Odmienny rok 1994
Od 1995 r.
stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania oraz niektórych innych ustaw przy ustalaniu podstawy obliczenia podatku podatnik może w latach 1995- 1999 odliczyć od dochodu wydatki poniesione na spłatę zadłużenia z tytułu zaciągniętych przez spółdzielnie mieszkaniowe do dnia 31 maja 1992 r. kredytów na budownictwo mieszkaniowe.
Osoby, które w minionych latach nie odliczyły od dochodu wydatków poniesionych na spłatę spółdzielczego kredytu mieszkaniowego, mają jeszcze szansę to uczynić. Należy w tym celu dokonać w urzędzie skarbowym korekty rocznych zeznań podatkowych, składanych za poszczególne lata.