Nowe prawo budowlane zobowiązuje zarówno projektantów, jaki wykonawców budynków do przestrzegania zasady racjonalnie niskiego zużycia ciepła podczas ich eksploatacji.

 

Jednocześnie stale rosnące ceny paliw i nośników energii zmuszają do tego wszystkich użytkowników. W tej sytuacji obserwuje się w pełni uza­sadniony wzrost zainteresowania pro­gnozowaniem potrzeb cieplnych obiektów mieszkalnych. Zaintereso­wanie to wykracza już poza wąski krąg specjalistów i dotyka nierzadko pozostałych uczestników procesu in­westycyjnego: właścicieli obiektów nowo wznoszonych lub modernizo­wanych na własną rękę, a także dys­trybutorów urządzeń grzewczych. Ci ostatni stają się nieraz – z koniecz­ności – konsultantami, a czasem wręcz „projektantami” systemów ogrzewania.

 

Wychodząc naprzeciw potrzebom zgłaszanym przez coraz liczniejsze grono zainteresowanych, opracowa­no przystępną metodę sporządzania uproszczonej charakterystyki ciepl­nej małych obiektów mieszkalnych – domów jednorodzinnych, miesz­kań lub pojedynczych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Cha­rakterystyka taka obejmuje:

  • orientacyjną, obliczeniową moc źródła ciepła potrzebną do indywi­dualnego lub centralnego ogrzewa­nia pomieszczeń mieszkalnych;
  • orientacyjny wskaźnik sezono­wego (rocznego) zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania, odniesiony do 1 m2 powierzchni podłogi ogrzewa­nych pomieszczeń;
  • klasyfikację energetyczną roz­patrywanego obiektu.

 

We wspomnianej metodzie posłu­żono się sukcesywnie publikowanymi jednostkowymi wskaźnikami zuży­cia ciepła w krajowych budynkach mieszkalnych. Założono przy tym, że budynki spełniają wymagania norm obowiązujących w czasie ich projek­towania. W wypadku obiektów ist­niejących uwzględniono wpływ wie­ku budynku na stopień i stan ochrony cieplnej pomieszczeń. Wszelkie obli­czenia ograniczono do niezbędnego minimum.

 

Jak to wygląda w praktyce?

 

W pierwszej kolejności trzeba wy­pełnić dwa formularze ankietowe:

  • formularz A, który służy do cha­rakterystyki budynku, ogrzewanych pomieszczeń oraz określenia warun­ków zewnętrznych;
  • formularz B ma na celu określe­nie sposobu ogrzewania z uwzględ­nieniem regulacji temperatury powie­trza wewnętrznego oraz bieżącej mocy źródła ciepła (kotła lub wy­miennika c.o., pieca, ogrzewacza, grzejników).

 

Właściwe wypełnienie obu ankiet polega na zaznaczeniu w odpowied­nich polach wariantów nie budzących żadnych wątpliwości lub najbardziej prawdopodobnych. Następnie, za­równo w formularzu A, jak i B, nale­ży podsumować liczby zaznaczeń w każdej z trzech kolumn. Tak otrzy­mane sumy przepisuje się do odpo­wiednich pól kolejnych dwu formula­rzy, a mianowicie:

  • sumy z ankiety A do formularza C (SA1, SA2, SA3), w którym okre­śla się obliczeniową moc źródła ciepła;
  • sumy z ankiety B do formularza D (SB1, SB2, SB3) przeznaczonego do obliczenia wskaźnika sezonowego zapotrzebowania na ciepło.

 

Dokładność otrzymanych w ten sposób wyników jest wystarczająca do oszacowania charakterystyki więk­szości obiektów mieszkalnych, mimo, że są one obarczone pewnym błędem wynikającym z niedoskonałości sa­mej metody. Błąd ten można niechcą­cy znacznie zwiększyć przez niewłaści­we wypełnienie formularzy. Aby temu zapobiec, na wszystkich formularzach zamieszczono przykład omawianych obliczeń.

 

Podane poniżej szczegółowe obja­śnienia do każdego formularza po­mogą również zmniejszyć prawdopo­dobieństwo popełnienia mimowolnych błędów

 

Formularz A

 

Wiersz Al – pozwala ustalić czy rozpatrywany obiekt to:

  • budynek jednorodzinny wolno stojący – dom mieszkalny składający się najwyżej z czterech mieszkań, który ma co najmniej trzy ściany zewnętrzne (objaśnienie do A7);
  • segment w zabudowie szeregowej – dom jak wyżej, ale mający mniej niż trzy ściany zewnętrzne;
  • budynek wielorodzinny – dom za­wierający więcej niż cztery mieszkania.

 

Wiersz A2 – rok oddania budynku do użytku określa pośrednio wpływ zastosowanej technologii budowla­nej, rodzaj materiałów i stan tech­niczny obiektu na straty ciepła i sto­pień ochrony cieplnej pomieszczeń.

 

Wiersz A3 – dotyczy informacji, czy jest to:

  • teren nie osłonięty od wiatru – ob­szar nie zabudowany i nie zadrzewio­ny, na przykład brzeg dużego akwe­nu lub szczyt wzgórza;
  • teren osłonięty – obszar zabu­dowany lub zadrzewiony, miasto, osiedle podmiejskie, wieś.

 

Wiersz A4 – określa warunki wietrzności – niekorzystne warunki występują w strefie nadmorskiej, w górach i na ogól na terenie nie osło­niętym od wiatru, zaś warunki ko­rzystne dotyczą pozostałych lokali­zacji obiektu.

 

Wiersz A5 – obliczeniowa tem­peratura zewnętrzna, miarodajna do określenia mocy źródła ciepła, wiąże się ze strefą klimatyczną; po­dział Polski na strefy klimatyczne przedstawiony jest na mapie.

 

Wiersz A6 – wybór opcji zależy od rodzaju ogrzewania; jeśli ogrzewa­nie jest:

  • centralne (jedno źródło ciepła wspólne dla kilku pomieszczeń lub całego budynku) – wybiera się tylko jeden z wariantów A6a;
  • indywidualne (własne źródło cie­pła w każdym ogrzewanym pomiesz­czeniu) lub miejscowe (jak poprzed­nio, ale źródło ciepła oddziałuje na ograniczoną strefę pomieszczenia) – wybiera się tylko jeden z warian­tów A6b.

 

Wiersz A7 – przegrody zewnętrzne to ściany oddzielające ogrzewane po­mieszczenie od otoczenia budynku, strop nad najwyższą kondygnacją mieszkalną, strop nad nieogrzewaną piwnicą oraz podłoga ułożona na grun­cie (w budynku niepodpiwniczonym).

 

Wiersz A8 – tu określa się procen­towy udział powierzchni okien w łącz­nej powierzchni ścian zewnętrznych w pomieszczeniach, gdzie jest ogrze­wanie indywidualne lub w całej ogrze­wanej części budynku jednorodzin­nego (ogrzewanie centralne).

 

Wiersz A9 – dotyczy okien; czy są to okna:

  • z oszkleniem podwójnym – okna skrzynkowe, zespolone;
  • z szkleniem potrójnym – okna jak wyżej, ale z dodatkową szybą, ze­staw termoizolacyjny – na przykład nowoczesne okna lub szyby zespolo­ne w wykonaniu specjalnym, ewentu­alnie w ramach z PCW lub czy istnieje dodatkowa ochrona okresowa – okiennice, rolety, żaluzje.

 

Wiersz A10 – określa obliczeniową temperaturę wewnętrzną; jest ona nie niższa niż 22°C – w pomieszczeniach, w których mieszkańcy przebywają bez ubrania (łazienka); równa 20°C – we wszystkich pozostałych pomiesz­czeniach mieszkalnych; nie wyższa niż 16°C – w ogrzewanych pomiesz­czeniach pomocniczych, gospodar­czych i o drugorzędnym znaczeniu, w zasadzie nie przeznaczonych na sta­ły pobyt ludzi (na przykład hall, klat­ka schodowa, garderoba, warsztat).

 

Wiersz Al 1 – należy zsumować za­znaczone warianty osobno, w każdej z trzech kolumn i sprawdzić, czy suma SA1 + SA2 + SA3 = 10, bowiem speł­nienie tego warunku świadczy o wła­ściwym wypełnieniu formularza A.

 

Formularz B

 

Wiersz BI – dotyczy strefy klima­tycznej.

 

Wiersz B2 – preferowana średnia temperatura wewnętrzna to tempera­tura utrzymywana w pomieszcze­niach najczęściej podczas całego se­zonu grzewczego (objaśnienie do A10).

 

Wiersz B3 – tutaj wybiera się wa­riant sposobu użytkowania pomiesz­czeń (stały lub okresowy).

 

Wiersz B4 – dotyczy najbardziej prawdopodobnego sposobu regula­cji mocy (wydajności) źródła ciepła i grzejników.

 

Wiersz B5 – tu należy zsumować zaznaczone warianty osobno w każ­dej z trzech kolumn i sprawdzić, czy suma SB1 + SB2 + SB3 = 4. Speł­nienie tego warunku świadczy o wła­ściwym wypełnieniu formularza B.

 

Formularz C

 

Wiersz Cl – do odpowiednich pól przepisuje się liczby z wiersza Ali i następnie mnoży się je przez poda­ne współczynniki.

 

Wiersz C2 – sumę iloczynów obli­czonych w Cl należy pomnożyć przez właściwy współczynnik charaktery­zujący ochronę cieplną pomieszczeń, a wynik mnożenia wpisać do odpo­wiedniego pola, w zależności od spo­sobu ogrzewania – indywidualnego lub centralnego (objaśnienie do A6). Słaba ochrona cieplna dotyczy z re­guły budynków starych, zbudowa­nych przed 1985 rokiem, przeciętna – budynków wzniesionych po 1985 roku, a zwiększona – tylko budyn­ków nowo wznoszonych, spełniają­cych w tym zakresie obowiązujące obecnie normy i warunki technicz­ne. W razie jakichkolwiek wątpliwo­ści lepiej jest wybrać wariant mniej korzystny.

Wiersz C3 – gdy ogrzewanie jest indywidualne wpisuje się powierzch­nię podłogi rozpatrywanego pomiesz­czenia, gdy centralne – sumę po­wierzchni podłogi we wszystkich ogrzewanych pomieszczeniach.

Wiersz C4 – tu wpisuje się wynik mnożenia z wierszy C2 i C3 oraz współczynnika charakteryzującego sposób ogrzewania.

 

Formularz D

 

Wiersz Dl – do odpowiednich pól wpisuje się liczby z wiersza B5 i mno­ży je przez podane współczynniki.

Wiersz D2 – sumę iloczynów ob­liczonych w wierszu Dl należy po­mnożyć przez liczbę z wiersza C4.

Wiersz D3 – wpisuje się liczbę z odpowiedniego pola z wiersza C3.

Wiersz D4 – wpisuje się wynik dzielenia iloczynu z wiersza D2 przez liczbę z D3.

 

Podsumowanie wypełnionych an­kiet stanowi zamieszczony powyżej formularz. W odpowiednich rubry­kach zaznacza się kategorię obiektu, rodzaj ogrzewania oraz rodzaj paliwa lub nośnika energii. Wpisuje się po­wierzchnię A i kubaturę V ogrzewa­nych pomieszczeń, przy czym w więk­szości wypadków można skorzystać z zależności, zgodnie z którą po­wierzchnia jest w przybliżeniu równa 0,4 kubatury. Z formularzy C i D przepisuje się obliczone wartości mo­cy źródła ciepła i wskaźnika sezono­wego zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania. Następnie wartość tego wskaźnika ocenia się w klasyfikacji energetycznej, zakreślając na poda­nej skali odpowiednie pole.

 

Opisany sposób postępowania nie jest alternatywny w stosunku do obo­wiązujących norm i innych zaleceń. Tak obliczone parametry nie powin­ny być jedyną podstawą doboru wiel­kości kotła czy wymiennika c.o., ani ostatecznej oceny stopnia ochrony cieplnej budynku. Intencją autora nie było bowiem opracowanie materia­łów pomocniczych dla projektantów – profesjonalistów, ale umożliwienie przeprowadzenia orientacyjnych ob­liczeń przez osoby do tego nie przy­gotowane.